Qua bậc đá dẫn vào động Tam Thanh, vách núi đá vôi dựng cao ngay trước mắt. Bên cửa động là lư hương. Đi thêm vài bước, nắng ngoài trời nhường chỗ cho khoảng tối mát lạnh. Trong tấm ảnh chụp cùng gia đình hôm ấy, dáng người nhỏ bé dưới vòm đá nói được điều mà một bức ảnh phong cảnh khó diễn tả.

Càng đi sâu, tôi càng để ý đến những gì người xứ Lạng đã gửi lại trong lòng núi. Đó là một pho tượng, mấy dòng thơ và cả ký ức về những người từng bảo vệ nơi này.

Khách tham quan trên bậc đá dẫn vào động và chùa Tam Thanh
Lối vào động Tam Thanh trong chuyến đi của gia đình · Ảnh gốc của người đóng góp, sử dụng theo sự cho phép. Bảo lưu mọi quyền.

Những dòng chữ núi đá còn lưu giữ

Động Tam Thanh nằm ở trung tâm Lạng Sơn, cách Hà Nội khoảng 150–160 km đường bộ. Chùa trong động thường được cho là có từ thời Lê, nhưng năm dựng chùa vẫn chưa được xác định. Bia “Trùng tu Thanh Thiên động” năm 1677 ghi lại một lần tu sửa. Đến năm 1779, Ngô Thì Sĩ để lại bài thơ ca ngợi cảnh núi hang. Giữa những dấu tích ấy là pho tượng Phật A Di Đà cao khoảng hai mét, được tạc trực tiếp vào vách đá vôi.

Trong những năm kháng chiến, hang từng là nơi cất giữ quân nhu. Theo tư liệu địa phương, ngày 17 tháng 5 năm 1953, chín chiến sĩ tự vệ đã hy sinh khi bảo vệ khu vực trong một trận tấn công của quân Pháp. Dừng lại một lát trước khi đi tiếp, ta có thêm thời gian để nhớ đến những con người từng gắn đời mình với hang đá này.

Quần thể Nhị Thanh – Tam Thanh được xếp hạng di tích quốc gia vào năm 1962.

Khách tham quan dưới vòm đá cao trong động Tam Thanh
Vòm đá tự nhiên ở gian chính của động Tam Thanh · Ảnh gốc của người đóng góp, sử dụng theo sự cho phép. Bảo lưu mọi quyền.

Một ngày thong thả ở Tam Thanh và Nhị Thanh

Buổi sáng, hãy dành khoảng 60–75 phút cho động và chùa Tam Thanh. Từ ban thờ, đi chậm qua những vòm hang rộng để ngắm văn bia và tìm những khe đá có nắng rọi xuống. Ánh sáng ở đó đủ dịu để chụp một bức ảnh gia đình.

Tiếp đó, dành khoảng 60–90 phút cho cụm núi Tô Thị và thành nhà Mạc. Núi gợi chuyện người vợ chờ chồng, còn tường thành cho thấy vai trò phòng thủ của vùng biên xứ Lạng. Nếu đi cùng người ngại leo bậc hoặc cả nhà đã mỏi chân, có thể dành thêm thời gian ở Tam Thanh rồi nghỉ sớm.

Sau bữa trưa, dành khoảng 45–60 phút cho động Nhị Thanh. Nếu nhớ bài thơ trên vách Tam Thanh, bạn sẽ lại gặp dấu ấn Ngô Thì Sĩ ở đây. Ông cho tôn tạo Nhị Thanh vào năm 1779. Suối Ngọc Tuyền, văn bia trên đá và chùa Tam Giáo tạo nên một không gian rất khác với Tam Thanh. Hai động có lối vào riêng. Khi đặt xe, hãy ghi rõ tên động muốn đến và hẹn điểm đón cho chặng tiếp theo.

Bàn thờ Phật trong chùa Tam Thanh
Một ban thờ trong lòng động · Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên · Nguồn ảnh · CC BY-SA 4.0

Bản đồ tham quan Tam Thanh – Nhị Thanh

  1. Động và chùa Tam Thanh
  2. Động Nhị Thanh và chùa Tam Giáo

Điểm ghé thêm: Núi Tô Thị và thành nhà Mạc

Mở chỉ đường thực tế

Nét đứt nối hai cửa động giúp định hướng. Dùng liên kết chỉ đường để xem đường đi. · OpenFreeMap · © OpenMapTiles · Dữ liệu từ OpenStreetMap

Ăn một bữa ngon rồi dạo phố

Nếu muốn ăn nhanh, ghé khu chợ Đông Kinh và thử mì vịt quay ở Vịt Quay Diệu Hương. Hương lá mắc mật quyện trong miếng vịt quay là một vị rất riêng của xứ Lạng. Nếu cả nhà muốn ngồi lâu hơn, có thể chọn nhà hàng Thảo Viên để gọi vịt quay, khâu nhục và các món địa phương. Nhà hàng New Century bên hồ Phai Loạn hợp với bữa ăn thong thả nhìn ra mặt nước. Khi tìm đường, hãy chọn đúng địa chỉ ven hồ vì còn có một địa điểm buffet cùng tên.

Dành thêm 30–45 phút dạo chợ Đông Kinh nếu bạn thích xem người địa phương mua bán và nếm thử vài món quà vặt. Nếu đã đi bộ đủ, một chỗ ngồi bên hồ Phai Loạn là điểm nghỉ dễ chịu trước khi về Hà Nội. Nên kiểm tra giờ mở cửa và thực đơn trong ngày.

Lối đá dốc dẫn xuống khoang sâu trong động Tam Thanh
Nhìn xuống khoang đá vôi sâu trong động · Ảnh gốc của người đóng góp, sử dụng theo sự cho phép. Bảo lưu mọi quyền.

Xứ Lạng mang bản sắc riêng của vùng biên

Giao thương lâu đời với miền nam Trung Quốc để lại dấu ấn trong bữa ăn, sinh hoạt tín ngưỡng và nhịp buôn bán. Qua những làn điệu của người Tày, người Nùng và mùi lá mắc mật trong bếp, xứ Lạng cũng cất lên tiếng nói của riêng mình. Đi từ ban thờ trong động Tam Thanh qua thơ khắc đá ở Nhị Thanh rồi nhìn lên tường thành nhà Mạc, ta thấy từng lớp đời sống tinh thần, chữ nghĩa và lịch sử phòng thủ cùng hiện ra trên một quãng đường ngắn.

Vách đá và dấu tích bên trong động Tam Thanh
Tư liệu ảnh về không gian bên trong động · Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên · Nguồn ảnh · CC BY-SA 4.0

Chụp ảnh đẹp, đi lại an toàn

Hơi ẩm trong hang khiến bậc đá có thể trơn ngay cả khi ngoài trời ráo. Hãy mang giày kín có đế bám, đi sát trẻ nhỏ và chọn góc chụp ngay trên lối tham quan. Từ bậc cửa hang, vòm động chính đến những vệt nắng lọt qua khe đá, đã có nhiều góc ảnh đẹp. Giữ yên lặng gần ban thờ và tránh chạm vào văn bia.

Từ Hà Nội, nên dự trù khoảng 2,5–3,5 giờ mỗi chiều. Nếu đi xe khách, hãy hỏi trước điểm trả khách và tính thêm chặng xe nội đô đến cửa động. Kiểm tra giờ mở cửa, giá vé và lối tiếp cận trước ngày đi, nhất là khi khu di tích có kế hoạch chỉnh trang. Hãy để Mẫu Sơn và cửa khẩu Hữu Nghị dành cho một chuyến khác. Có khi điều nhớ nhất về xứ Lạng chỉ là một vệt nắng trong hang mà ta đã kịp nán lại để nhìn.

Người thân đứng dưới luồng sáng tự nhiên trong động Tam Thanh
Ánh sáng trong hang và kỷ niệm của một chuyến đi cùng gia đình · Ảnh gốc của người đóng góp, sử dụng theo sự cho phép. Bảo lưu mọi quyền.

Đọc thêm về miền Bắc Việt Nam